“Als je een schroef in een plank wilt draaien, pak je geen hamer.”

|

Mascha Lichtendahl (Rijkswaterstaat) is projectmanager van het project Ring Utrecht. Om de snelwegen rond Utrecht in de toekomst beter en veiliger te laten doorstromen en…

Value Management is een effectief instrument, maar blijf kritisch of het wel past bij je specifieke project

Mascha Lichtendahl (Rijkswaterstaat) is projectmanager van het project Ring Utrecht. Om de snelwegen rond Utrecht in de toekomst beter en veiliger te laten doorstromen en waar mogelijk de leefbaarheid te verbeteren worden op dit moment door Rijkswaterstaat in samenwerking met de omgeving plannen gemaakt voor de aanpak van de A27 en de A12 rond Utrecht. Voor dit project zijn nu door projectmanagentbureau Procap enkele Value-Management-studies uitgevoerd. Lichtendahl geeft in een interview tekst en uitleg over het project Ring Utrecht. Een centrale vraag in dit gesprek is hoe maatschappelijke ontwikkelingen invloed hebben op de manier van werken binnen Rijkswaterstaat.

De inhoudelijke basis voor haar huidige werk legde Mascha in de jaren ′80, toen ze biologie studeerde aan de Universiteit Utrecht. “In die tijd was het credo dat je met een studie biologie werd opgeleid tot werkloze. Maar zo rond mijn afstuderen in 1988 hield toenmalig Koningin Beatrix haar fameuze kersttoespraak waarin zij pleitte voor meer aandacht voor het milieu. Die toespraak was eigenlijk een belangrijk startsein, want daarna schoten de banen die te maken hadden met natuur en milieu als paddenstoelen uit de grond. Ik kon na mijn studie direct aan de slag bij Rijkswaterstaat als medewerker Natuur en Landschap. Ondertussen werk ik dus al zo′n 25 jaar bij Rijkswaterstaat.”

Mascha koos voor de ‘droge′ kant van Rijkswaterstaat. “In de beginjaren heb ik me veel met ecologische verbindingen bezig gehouden. Laatst moest mijn dochter op school iets leren over ecopassages. Ik heb haar toen trots kunnen vertellen dat haar moeder de term ecopassages heeft bedacht!” Op een gegeven moment had ze het werken aan ecopassages wel gezien. “Ik werk graag integraal aan wegenprojecten in een fase waarin nog iets te kiezen is. Ik voel me thuis in de planstudiefase van een project. Persoonlijk vind ik dat de leukste fase van een project. Onderzoeken welke alternatieven er zijn en hoe je een goede afweging maakt om tot keuzes te komen.” Dat vereist volgens Mascha wel een aantal specifieke vaardigheden: “Je moet wel ‘out-of-the-box′ kunnen denken, kaders kunnen loslaten, en je moet openstaan voor de gedachte dat er misschien wel betere alternatieven zijn dan jouw persoonlijke voorkeur. Dat is soms best wel lastig.”

Mascha was een tijdje afdelingshoofd bij Rijkswaterstaat, maar kwam er vrij snel achter dat ze zich meer thuis voelt in een projectomgeving. “Af en toe moet je iets anders doen om er achter te komen waar je werkelijke interesse ligt. Ik kwam erachter dat ik graag dicht bij de inhoud sta. Het meest aansprekende in mijn werk vind ik toch wel de zoektocht naar het beste alternatief binnen een veelheid van eisen, wensen en verlangens van mensen en partijen. In die zin is de wereld gedurende mijn loopbaan bij Rijkswaterstaat ook erg veranderd.”

Ze vervolgt “Natuurlijk, voor- en tegenstanders van projecten zijn van alle tijden. Maar de snelheid waarmee tegenwoordig informatie wordt uitgewisseld is zoveel groter dan eerder. Dat vraagt om een andere manier van werken bij Rijkswaterstaat. Kennis is tegenwoordig ontzettend toegankelijk. Mensen zijn beter geïnformeerd. In het begin van mijn carrière ging ik eens per twee maanden naar de Universiteitsbibliotheek om ‘state of art′-informatie over ecopassages op te zoeken, nu is al deze informatie bij wijze van spreken te bereiken via één druk op de knop. Had ik in mijn begintijd bij Rijkswaterstaat soms moeite om informatie te vergaren, tegenwoordig kost het juist moeite om de juiste informatie eruit te pikken.”

Ondanks alle maatschappelijke en organisatorische veranderingen is de rol van een projectmanager bij Rijkswaterstaat volgens Mascha niet veel veranderd. “Je moet nog steeds goed weten naar welk resultaat je streeft aan het eind van de rit. Ook heb je specifieke kennis nodig om hetgeen je opgeleverd krijgt goed te kunnen beoordelen. De stelling dat je een project kunt managen zonder inhoudelijke kennis en expertise is natuurlijk onzin.

We besteden nu wel veel meer werk uit dan eerder. Maar in essentie is hiermee de vraag natuurlijk niet veranderd. Uiteindelijk gaat het om mensen. Ook bij advies- en ingenieursbureaus werken goede en minder goede mensen. En datzelfde gold en geldt natuurlijk ook voor Rijkswaterstaat. Ik maak me overigens soms wel zorgen over de beschikbare kennis in eigen huis. We hebben bijvoorbeeld een wereldexpert op gebied van folieconstructies in dienst. Dergelijke expertise is onmisbaar bij de aanpak van de A27 bij Utrecht. Maar wat nu als deze wegvalt?”

Grote organisaties als Rijkswaterstaat zijn over het algemeen koploper als het gaat om de introductie van nieuwe technieken en methodieken. “De projectmanagement-instrumenten vliegen je dikwijls om de oren. Af en toe vraag je je af: Wat is het speeltje van deze maand?” Zo kwam ook Value Management bij Mascha voorbij, een creatieve methode om slimmere afwegingen te maken op basis van prijs en kwaliteit. “We hadden binnen het project een specifiek probleem waarbij we onder het motto ‘baat het niet dan schaadt het niet′ Value Management hebben toegepast. En met veel genoegen. Niet iedereen is voorstander van het project Ring Utrecht, maar deze methodiek heeft er toe geleid dat voor- en tegenstanders gezamenlijk zijn gaan nadenken over alternatieven. Dat werkt heel fijn kan ik je zeggen. Het werkt, iedereen snapt het en je kunt op een snelle manier tot varianten en een selectie komen.”

Wel wil Mascha er voor waken dat te pas en te onpas Value Management wordt toegepast. “Het risico is dat het succes van een instrument als Value Management ertoe leidt dat dit verplicht wordt gesteld bij elk project. Persoonlijk vind ik dat je altijd kritisch moet zijn of een bepaalde methode wel het beste instrument is om je te helpen bij het beantwoorden van je vraag. Als je een schroef in een plank wilt draaien, pak je immers ook geen hamer”.