Toekomstbestendige huisvesting. Zorg voor visie, een heldere strategie en kies voor slimme samenwerkingen: snapshots van de sessie op 14 oktober 2014

| |

BouwregieNetwerk Nederland organiseerde 14 oktober 2014 het seminar ‘Decentralisatie Scholenonderhoud’ met sprekers Marco van Zandwijk (Ruimte-OK), René Middelkoop (Bob Advies), Rob Hoogzaad (Gemeente Breda), Hennie…

BouwregieNetwerk Nederland organiseerde 14 oktober 2014 het seminar ‘Decentralisatie Scholenonderhoud’ met sprekers Marco van Zandwijk (Ruimte-OK), René Middelkoop (Bob Advies), Rob Hoogzaad (Gemeente Breda), Hennie Loeffen (De Onderwijsspecialisten) en Jan-Pieter van Laar (Kleissen en Partners). Gemeenten en schoolbesturen luisterden naar verschillende perspectieven op het vraagstuk van de nieuwe verantwoordelijkheid van scholen voor buitenonderhoud en aanpassingen van de onderwijshuisvesting.

Per 1 januari 2015 zal het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de verantwoordelijkheid voor onderhoud van onderwijshuisvesting in het primair onderwijs, overhevelen van gemeente naar het schoolbestuur. Deze overheveling kan risico’s met zich meebrengen omdat partijen zonder reserves inhaalslagen moeten maken en omdat er vaak ontoereikende expertise is om nieuwe rollen te kunnen vervullen. Maar er zullen ook kansen optreden. Schoolbesturen komen nu aan het roer te staan voor de uitvoering van het gehele onderhoud. Dit biedt mogelijkheden voor nieuwe realisatie- en samenwerkingsvormen, zoals coöperaties. Welke mogelijkheden er zijn, zal voor elke onderwijsinstelling anders liggen, want de opties zijn afhankelijk van de vastgoedportefeuille (omvang en kwaliteit), de visie op huisvesting etc.

Onderwijshuisvesting na 2015: “Het roer gaat om dus zorg voor visie”
Momenteel liggen er een aantal uitdagingen voor schoolbesturen binnen het onderwijsvastgoed. De gebouwen zijn verouderd en we hebben te maken met dalende leerlingenaantallen. Kwaliteit is een actueel thema, omdat er veel verbetering mogelijk is, maar “als we altijd blijven doen wat we deden, dan zal dit niet veranderen”, schetst Marco van Zandwijk. “Slimmer en anders organiseren van huisvestingsvraagstukken, begint met het stellen van de juiste vraag. De sleutel van die vraag ligt bij de doelgroep, want het kwaliteitsvraagstuk is een gebruikersvraagstuk. De onderwijssector moet loskomen van het aanbod-denken en een heldere visie en duidelijkheid ontwikkelen, want die zijn noodzakelijk voor professioneel opdrachtgeverschap en een toekomstbestendige huisvesting.”

Ook de andere sprekers benadrukken het belang van het goed ontwikkelen van een heldere visie en vastgoedstrategie. Jan-Pieter van Laar: “Schoolbesturen moeten kijken naar de toekomst. Door het onvoorspelbare voorspelbaar te maken (ik verwacht een bepaald type leerling versus ik wil een bepaald type leerling), is visie te definiëren en daar kan de strategie op worden aangepast. Waar wil je naar toe als schoolbestuur? Welke stappen zijn daar voor nodig? Die vragen dien je te stellen en antwoorden te baseren op basis van het bestuur, leerlingen en de wensen van de gemeente.”

René Middelkoop stelt dat de balans tussen vraag (leerlingen) en aanbod (huisvesting) gevonden moet worden en dat binnen het financiële kader en de visie van het bestuur. Investeren in een goed onderhoudsplan dat is afgestemd op de toekomstvisie voorkomt verrassingen. Ook het in huis halen van expertise is vaak essentieel, bijvoorbeeld door het uitbesteden van het technisch beheer en/of door het samenwerken via een coöperatie.

Doordecentralisatieproces in de praktijk
De gemeente Breda heeft haar kansen benut door te kiezen voor een samenwerking met schoolbesturen. De schoolbesturen in Breda hebben een ‘coöperatie huisvesting’ opgericht. Deze coöperatie neemt de gebouwen over van schoolbesturen, bepaalt prioriteiten en voert deze uit. Samen met de schoolbesturen is een samenwerking met de gemeente aangegaan. Door deze oplossing, waarin gewerkt wordt vanuit een duidelijke visie, is de doordecentralisatie van huisvesting niet individueel maar collectief geregeld. Investeringen gebeuren o.b.v. een meerjarenplan. “Door dit meerjarenplan weet elke school wanneer die aan de beurt is”, aldus Rob Hoogzaad. “Dit levert meerdere positieve dingen op, zoals een lange termijn zicht voor alle scholen, een hoger rendement van investeringen, grootschalige renovaties, een betere kwaliteit, betere spreiding van scholen en minder tijdelijke huisvesting door slimme fasering. Door budgetten samen te brengen en een langetermijn visie te hebben, hebben we ook problemen kunnen tackelen van de verouderde school die te weinig middelen heeft voor renovatie, naast de nieuwe school die feitelijk geld overhoudt.”

De Onderwijsspecialisten biedt onderwijs op 20 scholen en binnen de organisatie ontstond de wens om het beleid integraal aan te sturen. Hennie Loeffen: “Hierdoor kan veel beter strategisch gepland worden. Het betekent kijken naar de toekomst, proactief handelen en weten waar je staat. Met een strategisch stappenplan realiseert onze organisatie dit.”

Strategische, toekomstbestendige huisvesting realiseren
Veel schoolbesturen weten op dit moment niet wat ze te wachten staat. Het blijkt lastig om kwaliteit onder woorden te brengen of aangedragen oplossingen te beoordelen. Het denken in business case is voor scholen en gemeenten nog niet vanzelfsprekend. Schoolbesturen moeten het roer om gooien en beginnen met nadenken over hun visie. Kom daarbij los van het aanbod en vertrek vanuit de vraag!