Wies Thesingh over de Regionale Energiestrategie Noord-Holland

|

Wies Thesingh en Odile Rasch – programmamanagers van de Regionale Energie Strategie Noord Holland Noord (RES) – werken samen met collega’s uit de regio aan…

Wies Thesingh en Odile Rasch – programmamanagers van de Regionale Energie Strategie Noord Holland Noord (RES) – werken samen met collega’s uit de regio aan de voorbereidingen voor het maken van de RES. De tijdsplanning van de RES is een uitdaging. Zo moeten alle betrokkenen, overheden én stakeholders tijdens de voorbereidingsfase goed en bijtijds geïnformeerd worden over de RES én de startnotitie moet worden ondertekend. Een ingewikkelde puzzel in alle regionale en lokale agenda’s. Thesingh neemt ons mee in deze planning en geeft vijf tips voor het ontwikkelen van de RES.

De puzzel
‘Eind 2018 zijn we van start gegaan. Zes maanden na ondertekening van het Klimaatakkoord, naar verwachting in de maand mei, moet er een concept RES liggen. Dit betekent dat je direct na ondertekening van het Klimaatakkoord uit de startblokken moet. Qua planning zijn we dus vanuit dat punt terug gaan rekenen: wat is aan voorbereiding nodig om in mei goed te kunnen starten? Vlak na de ondertekening van het Klimaatakkoord moeten de gemeenteraden, Provinciale Staten en waterschapsbesturen al de startnotitie vaststellen. Uitdaging daarbij zijn natuurlijk de verkiezingen van provincie en waterschap in maart.

  • Zo hebben we voor de periode tot aan mei uitgestippeld wie we wat moeten communiceren en op welk moment.
  • Ook hebben we gesprekken gevoerd met regionale stakeholders, waarin we toelichten wat de RES precies inhoudt, waar het vandaan komt, wat de landelijke opgave is en waarom we dit met z’n allen doen.
  • Ook de gemeenten zijn ambtelijk en bestuurlijk geïnformeerd over de achtergrond en opdracht van de RES. Om zo een gemeenschappelijk bewustwording van de opgave te creëren.
  • Verder werken we aan een website en wordt er gewerkt aan het opzetten van een communicatienetwerk om ook bewoners straks goed te betrekken.
  • Er gebeurt van alles, zonder dat daarbij nu al een oplossing moet worden gevonden. Het gesprek over de oplossingen volgt pas na de startnotitie, uiteraard in samenspraak met de samenleving.’

Energiemix
‘Om de opgave van de energietransitie in beeld te kunnen brengen, heeft het Servicepunt Duurzame Energie geanalyseerd wat de energievraag van de (deel)regio in 2050 is en hoe deze duurzaam kan worden ingevuld: de energiemixen. De uitdaging daarbij was om de opgave van de RES goed te positioneren ten opzichte van de energiemix analyses: de RES gaat over 2030, de energiemix analyse over 2050. De RES gaat over de invulling van een deel van de landelijke opgave ‘35 TWh grootschalige opwek elektriciteit op land’, de energiemix gaat over ‘de totale energievraag van de regio 100% duurzaam’ invullen’. De RES gaat alleen over de opgaven ‘elektriciteit en gebouwde omgeving’, in de energiemix analyses zijn ook de opgaven voor ‘mobiliteit, agrarisch en industrie’ meegenomen waarbij een mogelijk scenario wordt weergegeven voor een energieneutrale (deel)regio. Deze energiemix kan als richtlijn worden gebruikt bij het opstellen van de RES.

Het model achter de energiemix is aanpasbaar en kan dus als een instrument worden gezien om scenario’s voor de RES te ontwikkelen. Zo kunnen we zien wat er gebeurt als je de opgave ‘duurzame elektriciteit’ 100% inzet met zon; hoeveel zonnepanelen zijn dan nodig? En hoeveel wanneer je ook windmolens toevoegt? De energiemixen voor de (deel)regio’s zijn waardevol als bouwsteen voor de RES, want hiermee is er één rekensystematiek voor de gehele provincie Noord-Holland. Bovendien ontstaat er een gevoel bij de opgave voor de langere termijn. Want daar moeten we uiteindelijk met elkaar naartoe werken.

In de startnotitie staat hoe we het proces van de RES gaan doorlopen, welke afspraken we daar met elkaar over maken en stellen we commitment vast op de opgave die landelijk bepaald is. Als je de kaders weet waarbinnen je moet werken, krijg je ruimte om in een half jaar tijd snel te kunnen schakelen. We willen geen discussie over het ‘waarom’ van de opgave of dat het proces eigenlijk anders zou moeten. We willen het half jaar optimaal benutten om in gesprek te gaan over de oplossingen.’

Vijf tips voor het ontwikkelen van de RES

1. Het ontwikkelen van de RES is niet een eenmalig iets;
‘Van het moment van ondertekening van het Klimaatakkoord, hebben de regio’s een half jaar voor het opstellen van een concept-RES en vervolgens nog een half jaar voor het vaststellen van de RES 1.0. Daarna volgt een cyclus van twee jaar, waarin de RES geactualiseerd en gemonitord moet worden. Dat proberen we ook bij iedereen tussen de oren te krijgen – het is niet een eenmalig iets. Uiteindelijk wordt het een structurele bezigheid van de gemeente.’

2. Reserveer voldoende capaciteit voor de RES náást het bestaande duurzaamheidsprogramma;
‘Veel gemeentes en waterschappen hebben al een duurzaamheids- of energieprogramma. De RES vraagt om extra capaciteit voor elke overheid. Zorg dus dat je die niet van het bestaande duurzaamheidsprogramma afhaalt, want dat moet ook gewoon door blijven lopen. Die twee moeten niet elkaars concurrent gaan worden. Ga dus in gesprek met je directeur of gemeentelijke besturen over de hoeveelheid capaciteit en budget die de RES nodig heeft, zodat daar alvast op geanticipeerd kan worden in de voorjaarsnota’s. Denk daarbij ook aan ondersteuning van een communicatiespecialist vanaf het begin.’

3. Maak gebruik van de samenwerkingen die er al zijn; 
‘Uiteindelijk maken we in NHN één RES die we in Den Haag gaan aanbieden. Maar die RES voor Noord-Holland Noord zal bestaan uit drie kleinere deel-res-en, aansluitend op de bestaande deelregio’s in NHN. Daar is al ambtelijke en bestuurlijke samenwerking, en zijn er veelal dezelfde soort opgaves en stakeholders aanwezig. Wanneer je dus bij het opstellen van de RES aansluit bij de samenwerkingen die er al zijn, kun je veel beter samen het gesprek aangaan over oplossingen.’

4. Kijk serieus naar het Klimaatakkoord en de daaruit vloeiende opdracht voor de RES;
‘Het Klimaatakkoord ligt er nog niet, daarom lijkt de opgave die er ligt nog vrijblijvend. Ik wil ambtenaren toch meegeven om nu al serieus naar het Klimaatakkoord te kijken en de daar uitvloeiende opdracht voor de RES. In 2030 moet in Nederland 35 terawattuur wind- en zonnestroom op land geproduceerd worden. Dit staat los van de kleinschalige zonne-installaties op daken (7 terawattuur), deze mogen dus niet meegerekend worden in die 35 terawattuur. Ook innovaties mogen hierin niet meegerekend worden. Er moet worden uitgegaan van bestaande technieken, zo is de inzet van waterstof op dit moment nog geen optie. Het is belangrijk dat iedereen inzicht heeft in wat de opdracht werkelijk inhoudt.’

5. Vorm een multidisciplinair team waarmee je je RES kunt ontwikkelen en borgen.
‘Om de RES op te stellen heb je als gemeente, waterschap en provincie verschillende vaardigheden nodig. Zo moet je in gesprek met de samenleving wat vraagt om participatie – een activiteit waar een communicatiespecialist nodig is. Uiteindelijk moet die RES een vaste plek krijgen in omgevingsbeleid, dus betrek je collega’s van ruimtelijke ordening erbij. Daarnaast misschien ook wel van economische zaken, sociaal en groen, klimaatadaptatie en landschap en agrarische gebieden. Het is belangrijk om een multidisciplinair team te vormen om zo samen de RES op te stellen en uiteindelijk uit te voeren.‘

Bron: de oorspronkelijke versie van dit artikel is gepubliceerd door het Servicepunt Duurzame Energie.